Od ilu lat dzieci w Europie muszą uczyć się pierwszego języka obcego, kiedy dochodzi drugi i ile godzin w roku szkoły na to przeznaczają? Raport Eurydice „Key Data on Teaching Languages at School in Europe” z 2023 roku zestawia odpowiedzi kilkudziesięciu systemów edukacji. Polska wypada w nim nietypowo – należy do wąskiej grupy, w której obowiązkowa nauka języka zaczyna się w wieku 3 lat – a na końcu możesz sprawdzić, jak wygląda twoje własne podejście do nauki języków.
Raport „Key Data on Teaching Languages at School in Europe” przygotowała sieć Eurydice, a wydała go Europejska Agencja Wykonawcza ds. Edukacji i Kultury. Publikacja ukazała się 30 marca 2023 roku i jest piątym wydaniem tego zestawienia. Zawiera 51 wskaźników dotyczących nauczania języków w szkołach. Autorzy korzystali z danych sieci Eurydice i Eurostatu, a także z badań OECD: PISA 2018 i TALIS 2018. Informacje o organizacji nauczania dotyczą roku szkolnego 2021/2022.
Raport nie wskazuje, który system jest najlepszy. Pokazuje za to, jak różnie kraje odpowiadają na te same pytania: kiedy zacząć, ilu języków wymagać i ile czasu im poświęcić.
W większości europejskich systemów edukacji obowiązkowa nauka pierwszego języka obcego zaczyna się, gdy uczniowie mają od 6 do 8 lat. Ten przedział raport opisuje jako typowy dla kontynentu.
Są jednak wyjątki. W sześciu systemach edukacji pierwszy język obcy jest wprowadzany jako przedmiot obowiązkowy przed ukończeniem 6 lat:
Polska znalazła się więc w grupie, która w zestawieniu zaczyna najwcześniej. Towarzyszą jej tylko Luksemburg i niemieckojęzyczna część Belgii.
Raport pokazuje też szerszy kierunek zmian. W ciągu ostatnich dwóch dekad około dwóch trzecich systemów edukacji wydłużyło obowiązkową naukę języków obcych – o od roku do siedmiu lat. We wszystkich tych przypadkach stało się to dzięki obniżeniu wieku, w którym nauka się zaczyna. Kraje nie dokładały zatem lat na końcu edukacji, tylko przesuwały początek nauki na coraz młodsze roczniki.
W 32 z 39 systemów edukacji wszyscy uczniowie kształcenia ogólnego muszą na którymś etapie nauki uczyć się dwóch języków obcych jednocześnie. Drugi język jako przedmiot obowiązkowy pojawia się najczęściej, gdy uczniowie mają od 11 do 13 lat.
Siedem systemów nie ma przepisów, które wymagałyby od wszystkich uczniów nauki dwóch języków. Są to: Wspólnota Francuska Belgii, Niemcy, Irlandia, Hiszpania, Chorwacja, Szwecja i Albania. Chodzi o brak obowiązku dla wszystkich, a nie o brak możliwości nauki drugiego języka.
Przy Polsce raport zwraca uwagę na jeszcze jedną kwestię. Odnotowano tu wyraźny spadek odsetka uczniów na niższym poziomie szkoły średniej (w terminologii raportu: lower secondary), którzy uczą się dwóch lub więcej języków obcych. Autorzy tłumaczą to reorganizacją klas między poziomami kształcenia. Według ich klasyfikacji ten poziom obejmuje w Polsce cztery klasy, a w dwóch z nich nauka drugiego języka obcego nie jest obowiązkowa.
W szkole podstawowej (primary education) w większości systemów na obowiązkowe języki obce przypada od 30 do 69 godzin w tak zwanym roku umownym. To od 5 do 10 proc. całego czasu nauki. W obowiązkowych klasach ogólnokształcącej szkoły średniej udział języków rośnie do 10–19 proc.
Różnice między krajami są wyraźne. Na tym etapie liczba godzin języków obcych w roku waha się od około 75 w Chorwacji, Albanii i Norwegii do około 185 w Bułgarii, Danii, Francji i Liechtensteinie (w tamtejszym Gymnasium).
Raport porównuje też, jaki poziom znajomości języka uczniowie mają osiągnąć. W przypadku pierwszego języka obcego większość krajów oczekuje poziomu A2 na koniec niższego etapu szkoły średniej i B2 na koniec ogólnokształcącej szkoły średniej wyższego stopnia. Dla drugiego języka minimalne wymagania to najczęściej A2 na niższym etapie i B1 na koniec ogólnokształcącej szkoły średniej.
Zmienia się także kadra. Między 2013 a 2018 rokiem odsetek nauczycieli języków obcych w Unii Europejskiej, którzy wyjeżdżali za granicę w celach zawodowych, wzrósł o 14,6 punktu procentowego.
Źródło: Eurydice, Key Data on Teaching Languages at School in Europe – 2023 edition; opracowanie własne.
5 pytań · minuta
poleca:
